|
|
 |
|
|
 |
|
|
Tot 1812 vormde het markegebied van Lhee samen met die van Dwingeloo één schultambt, een rechtsgebied onder
leiding van een schulte (zie bezienswaardigheden: Het Schultehuis). De westgrens van de marke van Lhee loopt
tegenwoordig dwars door de oostelijke nieuwbouw-wijken van Dwingeloo en ligt ten hoogte van de straten Nijstad en
Weverslaan. Ten zuiden van beide dorpen liggen de Noord Lheeder-es en de Zuid Lheeder-es, erboven langs de
Dwingeler Stroom de Lheedermade. Ten zuiden van de es strekt zich het Lheederzand uit, een groot bosgebied ten
noorden van de Dwingeler Heide. Lhee komt voor in dezelfde akte uit 1181 die bij Dwingeloo wordt beschreven.
De akte vermeld dat het klooster te Ruinen de boerderij het ‘Baldinghus’ in Lede had gekocht voor 60 marken.
Oude benamingen: Lede (1181-1250), Leede (1298), Lede (1353), Leden (1384, 1394), Lier (1640), noord Lhe en
zuid Lhe (1840), Noord Lhee en Zuid Lhee (1867).
|
|
|
De plaatsnaam
De plaatsnaam kan betekenen: lee, lei, leide, lie, liede,
middelnederlands: lede, zijn woorden die afgeleid zijn van het oudnederlands leitha = waterloop. De plaatsnaam
zou ook ontstaan kunnen zijn uit het germaans hlaiwa, wat heuvel of grafheuvel betekend, of uit het woord
hlita = helling. Het hlaiwa is niet erg waarschijnlijk, omdat alle plaatsnamen die dit woord als oorsprong
hebben, de ‘w’ behouden. In het gebied rond Lhee zijn restanten gevonden van graven, aardewerk en
gebruiksvoorwerpen van de hunebedbouwers (3000 – 2200 jaar v.C.) en uit de Middenbronstijd (1250 jaar v.C.).
In de middeleeuwen was Lhee van meer betekenis dan het naburige Dwingeloo, zoals blijkt uit een belastingaanslag
van de bisschop van Utrecht. Hij voerde kort na 944 een heffing per boerenerf in op het gebruik van woeste grond,
de zogenaamde schuldmudden. Lhee moest elf schuldmudden opbrengen, Dwingeloo slechts vijf. Dat Lhee toen een
bijzondere positie innam blijkt ook uit de schenking van het patroonsrecht over Lhee door Hendrik van Loon en
Hendrik van Borculo in 1250 aan het klooster te Ruinen. Hieruit kan worden geconcludeerd dat Lhee oorspronkelijk
een kerk heeft gehad, die echter al vroeg (vóór 1200 ?) door de Sint Nicolaaskerk te Dwingeloo werd vervangen.
Hiervoor is echter nog geen bewijs gevonden. Lhee telde in die periode enkele hofplaatsen te midden van een
bosweidegebied waarin het vee vrij rondzwierf.
Nabij de hoven lag de ‘tie’ of ‘tij’ waar ’s avonds het vee werd
ingeschaard (ook Eemster kent een ‘tij’). De naam ‘Tieshof’ herinnert hier nog aan; de contouren van een oude
drinkkuil zijn op oude kaarten in het veld nog te vinden. De ‘tie’ verloor zijn functie toen de poststal zijn
intrede deed. Bij zandafgravingen in 1953 werd aan de zuidkant van Lhee de fundamenten gevonden van een
middeleeuws gebouwtje, waar mogelijk graan voor de heffing van belasting werd opgeslagen. Aardewerkscherven
dateren het bouwsel, een zogenaamde spieker, in de tijd rond 1200.
|
|
|
 |
|
|
Het schooltje van Lhee
De voormalige bijschool van Lhee staat model
voor de schoolgebouwen van omstreeks 1800. Het gebouwtje, dat bestond uit één ruimte, wordt gekenmerkt door
bakstenen muren, ramen met glasruiten en veldkeien op de vloer. Midden in deze ruimte was een vuurplaats
aanwezig waar tijdens de wintermaanden een vuur gestookt kon worden. Al in 1630 is er sprake van een bijschool
en dat een zekere Thomas Sagitarius (Sagitarius betekent: boogschutter) er les gaf. Hij was afkomstig uit
Stettin in Pommeren. In 1953 werd het schooltje steen voor steen afgebroken en overgebracht naar het
Openluchtmuseum in Arnhem, waar het in oorspronkelijke vorm weer werd opgebouwd. Pogingen om dit unieke bouwwerk
voor Lhee te behouden mislukten, ondanks de inzet van de Dwingeler hoofdonderwijzer S. Cancrinus.
De bewoning van Zuid-Lhee bestaat voornamelijk uit onregelmatig geplaatste boerderijen en is grotendeels
geconcentreerd rond de ‘Tieshof’ en de aansluitende brink, genaamd de ‘Tellegies’ (een ‘telg’ of ‘telling’
is een jonge eik). Het oude Noord-Lhee ligt aan de straat de ‘Hoge Haar’; de nieuwe parallelweg met bebouwing
uit ca. 1860 is de huidige doorgaande straat naar Dwingeloo. Samen met Lheebroek vormt het buurschap een marke.
|
|
 |
|
|
|